مزار جام

مزار جام

مزار جام

مجموعه معماری مزار شیخ احمد جام

این مجموعه از فضای معماری بر گرد یک صحن وسیع مرکزی شکل گرفته است.

مهم ترین و با شکوه ترین فضاهای معماری این مکان در مجاورت آرامگاه شیخ بنا شده که شامل گنبد خانه،ایوان،مسجد کرمانی،گنبد سبز و سفید ،مسجد عتیق،آب انبار و ملحقاتش می باشد.

گنبدخانه

به استناد متون کهن تاریخی و بررسی های انجام شده گنبد خانه پیش از ابنیه دیگر توسط اعقاب سلطان سنجر سلجوقی به سال ۶۳۳ ه.ق پایه ریزی شد و به همت غیاث الدین محمد ابوبکر کرت (متوفی ۶۴۳ ه.ق)توسعه یافت.

فضای داخلی گنبد خانه با نقاشی های رنگارنگ و زیبا روی گچ زینت یافته و تاریخ ۷۶۳ و۷۷۱ ه.ق بر انتهای کتیبه ها حکایت از مرمت و بازسازی بنا دارد.

ساختار معماری گنبد خانه یادآور طرح مقبره سلطان سنجر در مرو است.

گنبد بنا نیز با تلفیقی موزون از سه کنج و چهار تاقنمای هشت ضلعی ایجاد شده که سطح زرین آن با تزئینات کاربندی پوشش یافته است.

ایوان

این قسمت از مجموعه با ارتفاعی حدود ۳۰ متر در نیمه اول قرن هشتم هجری بنیاد یافته که قبل از پایان گرفتن بنای ایوان دارفانی را وداع گفت و ادامه کار توسط فرزندش «غیاد الدین بن مطهر» دنبال شد و به اتمام رسید.

مطالب پرطرفدار سایت:  آبشار اخلمد

بلندی ایوان و کاشی کاری های متنوع به صورت شش گوش مزین به گل و برگ و ستاره شانزده پر به رنگ سیاه،لاجوردی و فیروزه ای بر زمینه شکوه و عظمت خاصی به ایوان و مجموعه بنا بخشیده است.

سر در ایوان در سال ۱۰۲۲ ه.ق به امر عباس اول صفوی کاشیکاری شد.

فضای معماری ایوان در مجاورت گنبد خانه با سقفی نیم گنبدی و تزئینات کاربندی با دو ورودی مستقل مسیر ارتباطی به بناهای طرفین خود مسجد کرمانی و گنبد سفید را پدید آورده است.

مسجد کرمانی

این بنا در سمت چپ ایوان قرار دارد و ظاهراً نام آن منسوب به سازنده بنا (خواجه زکی بن محمد بن مسعود کرمانی) است. مسجد کرمانی با ابعاد۱۷×۷۰/۱۰متر مشتمل بر شاه نشین در وسط هر ضلع و سه چله خانه در زوایای شرقی و غربی است که در شاه نشین واقع در ضلع غربی زیبا ترین عنصر معماری این مسجد یعنی محراب گچ بری و نفیس آن از شاهکارهای قرن هشتم هجری ساخته شده است.

بر ازاره دیوارها نیز یک رشته کتیبه عالی نقش بسته و بر اسپرها قاب های مشبک گچبری تعبیه شده که حکایت از مهارت و درایت هنرمندان آن است.

شاه نشین های واقع در زوایای جنوبی و شمالی دارای پوشش نیم گنبدی بوده وجود تاق و تویزه ،ایجاد گنبد بر روی آن ها را ممکن نموده است .

مطالب پرطرفدار سایت:  مسجد سید اصفهان

مسجد عتیق

فضاهای معماری مسجد مشتمل بر شبستانی گنبددار شامل پنج رواق است.

آن چه از معماری بنا بر جای مانده،حکایت از آن دارد که تنها دو دهانه غربی گنبد مقابل محراب دارای تزئینات بوده که شامل گچ بری های مطبق اسلیمی بر تاق های رواق محراب،رنگ های الوان بر روی اندود گچ،ستون نماها با طرح مارپیچ و کاشی سفید و آبی در اطراف محوطه محراب بوده است.

بر اساس شواهد موجود سبک بنا به معماری سده هشتم نزدیک تر می نماید.

در متون ،بانی خیر مسجد عتیق را (رضی الدین احمد متولی) و متعلق به ۷۲۰ ه.ق ذکر نموده اند.

مدرسه امیر جلال الدین فیروزشاه

از ابنیه مشرف بر صحن مزار جام (گنبد فیروز شاهی یا گنبد سبز) است.

این بنا در شمال غربی واقع شده و از سمت جنوبی شرقی آن به مجموعه متصل است،بنا دارای نقشه ای چلپایی شکل(صلیبی) و چهار ایوانی است که بر فراز آن گنبدی قرار گرفته است.

همچنین گنبدخانه ای چهار تاقی شکل با چهار فضای شاه نشین و دو تاق نما در بخش های شرقی و غربی آن وجود داشته است.

مطالب پرطرفدار سایت:  آبشار دودوزن

این بنا دارای تزئینات زیبای کاشی کاری و مدرسه ای که توسط جلال الدین فیروز شاه در سال ۸۴۴ ه.ق بنا شده می باشد.

برخی گنبد فیروز شاهی یا گنبد سبز را بقعه ای می دانند که بر روی سردابه ای بر پا شده است.

در حال حاضر در اطراف مزار شیخ محجری سفید به طول هشت متر و ارتفاع ۵۰ سانتی متر ایجاد شده که به فاصله هر یک متر آن ستونی سنگی به رنگ سیاه با کتیبه هایی به خط ثلث و نستعلیق تعبیه شده است.

قبر شیخ احمد جام نیز با طول ۲۰/۵ و عرض ۲ متر به صورت سکو مشخص شده است.

مسجد جامع نو

این مسجد در جانب غربی مزار واقع است که با یک مقصوره چلیپا شکل و شبستان های ستون دار طرفین صحن،فضایی مذهبی را شکل می دهد.

رواق شرقی این بنا با مسجد عتیق پیوند خورده و ظاهراً تنها بخش قدیمی مسجد گنبد مقصوره است که توسط (جلال الدین فیروز شاه) به سال ۸۴۶ ه.ق بنیاد شده است.

در بخش خلفی دیوار گنبد خانه کتیبه ای با قلم شیوای ثلث به رنگ سفید بر زمینه ای فیروزه ای بر جای مانده که حاوی نام معمار بنا و تاریخ ساخت آن است .